اسکن اسپکت پاراتیروئید چیست|5نکته مهم دربارهParaThyroid Scan

آخرین به‌روزرسانی در مارس 30, 2026 توسط راضیه فراهانی

اسکن اسپکت پاراتیروئید یا اسکن پاراتیروئید با روش SPECT (توموگرافی کامپیوتری با انتشار تک فوتون) یک روش تصویربرداری پیشرفته هسته‌ ای است که مانند یک «جی‌ پی‌ اس تخصصی» عمل می‌ کند. هدف اصلی این تست، پیدا کردن مکان دقیق غده‌ های پاراتیروئیدِ با عملکرد اشتباه (که معمولاً یک غده اضافه به نام آدنوم یا غدد بزرگ‌ شده به نام هیپرپلازی هستند) در گردن است. این تصویربرداری قبل از جراحی انجام می‌ شود تا جراح بداند دقیقاً کجا را باید قطع کند؛ این کار باعث می‌ شود عمل جراحی کوچک‌ تر، سریع‌ تر و موفق‌ تر انجام شود.

اسکن اسپکت پاراتیروئید وهدف از انجام آن

در این روش، از یک رادیودارو خاص به نام تکنسیم-۹۹م-سستامیبی ($^{99m}\text{Tc-sestamibi}$99mTc-sestamibi) به بدن تزریق می‌ شود. این ماده رادیواکتیو توسط سلول‌ های غدد پاراتیروئید سالم و پرکار جذب می‌ شود. در تکنیک SPECT، دوربین مخصوص، چندین تصویر از زوایای مختلف بدن گرفته و سپس نرم‌ افزار کامپیوتری این تصاویر دوبعدی را بازسازی کرده و یک تصویر سه‌ بعدی از توزیع دارو در ناحیه گردن ایجاد می‌ کند.

هدف اصلی این اسکن تمایز بین غده تیروئید و پاراتیروئید پرکار است؛ زیرا آدنوم پاراتیروئید ماده سستامیبی را برای مدت طولانی‌ تری نسبت به بافت نرمال تیروئید نگه می‌ دارد (شستشوی آهسته). این ویژگی به جراح کمک می‌ کند تا پیش از عمل، محل دقیق غده مشکل‌ ساز را شناسایی کرده و در نتیجه، امکان انجام جراحی کم‌ تهاجمی‌ تر (مانند جراحی هدایت‌ شده با تصویربرداری یا سه‌بعدی) را فراهم سازد و در نهایت، زمان اتاق عمل و خطرات احتمالی را کاهش دهد.

Parathyroid SPECT/CT is a nuclear medicine technique that combines single-photon emission computed tomography (SPECT) with computed tomography (CT) to precisely localize hyperfunctioning parathyroid glands, typically parathyroid adenomas, prior to surgery. By using the radiotracer $^{99m}\text{Tc-sestamibi}$99mTc-sestamibi, which is taken up by adenomatous tissue and washes out slowly, this modality offers superior sensitivity and anatomical localization compared to planar imaging alone, significantly reducing operative time and failure rates in minimally invasive parathyroidectomy.

اسکن ترکیبی SPECT/CT پاراتیروئید یک تکنیک در پزشکی هسته‌ای است که توموگرافی کامپیوتری با انتشار تک فوتون (SPECT) را با سی‌تی (CT) ترکیب می‌کند تا غدد پاراتیروئید هایپراکتیو (پرکار)، که معمولاً آدنوم هستند، را پیش از جراحی با دقت بالا موقعیت‌یابی کند. با استفاده از رادیوداروی 99mTc-sestamibi که توسط بافت آدنومی جذب شده و به کندی از آن خارج می‌شود، این روش حساسیت و دقت در تعیین مکان‌یابی آناتومیک را نسبت به تصویربرداری تخت‌شکل (پلانار) به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد که این امر منجر به کاهش زمان عمل و نرخ شکست در جراحی‌های کم‌تهاجمی پاراتیروئیدکتومی می‌شود.

PubMed Central

اسکن پاراتیروئید به روش اسپکت چطور انجام می شود؟

در اسکن پاراتیرویید به روش SPECT ابتدا به بیمار رادیوداروی 99mTc-sestamibi به‌ صورت وریدی تزریق می‌ شود؛ این ترکیب هم در بافت تیروئید و هم در غدد پاراتیرویید پرکار تجمع می‌ یابد، اما سرعت خروج آن از بافت تیروئید بیشتر از پاراتیرویید است. پس از تزریق، دو سری تصویر‌برداری انجام می‌ شود:

1. فاز زودهنگام (Early) – حدود 10 تا 15 دقیقه بعد از تزریق، تصاویر پلنار از ناحیه گردن و بخش فوقانی مدیاستین تهیه می‌ شود تا الگوی اولیه توزیع رادیودارو ثبت شود.
2. فاز تأخیری (Delayed) – معمولاً حدود 90 تا 120 دقیقه پس از تزریق، دوباره تصاویر گرفته می‌ شود. تفاوت تجمع در این دو مرحله نشانگر محل غدد پاراتیرویید پرکار است.

برای بخش SPECT، دوربین گاما در یک قوس 360 درجه (یا 180 درجه در برخی پروتکل‌ ها) به‌ طور پله‌ ای یا پیوسته به دور گردن و سینه می‌ چرخد و صدها تصویر دو بعدی از زوایای مختلف می‌ گیرد. این داده‌ ها با نرم‌ افزار بازسازی سه‌ بعدی ادغام می‌ شوند تا محل، عمق و ارتباط ضایعه با ساختارهای اطراف مشخص شود. در برخی مراکز، داده‌ ها با CT کم‌ دوز ترکیب می‌ شوند (SPECT/CT) تا مکان‌ یابی آناتومیک دقیق‌ تری خصوصاً برای آدنوم‌ های نابجا یا عمقی حاصل شود.

اسکن اسپکت پاراتیروئید چقدر طول می کشد؟

این فرایند به‌ طور معمول حدود 2 تا 3 ساعت زمان می‌ برد، نیاز به آمادگی خاصی ندارد، و بیمار پس از پایان می‌ تواند فعالیت‌ های روزمره را از سر بگیرد، چون میزان پرتوگیری پایین و در محدوده ایمن پزشکی است.

انواع اسکن پاراتیروئید چیست؟

اسکن پاراتیروئید شامل استفاده از طیفی از ابزارهای تشخیصی مشکلات غده پاراتیروئید از ساده تا ابزارهای پیچیده است و بر این اساس به انواع مختلف تقسیم می شود:

روش تصویربرداری	حساسیت تقریبی	ویژگی (Specificity)	میزان پرتوگیری بیمار	کاربردهای بالینی اصلی	نقاط قوت	محدودیت‌ ها
اسکن سستامیبی (MIBI) پاراتیروئید	70–90٪	80–95٪	متوسط (بسته به دوز Tc‑99m)	تشخیص آدنوم و هیپرپلازی، مکان‌ یابی غدد نابجا	استاندارد طلایی، توانایی شناسایی ضایعات کوچک یا نابجا، ترکیب‌ پذیری با SPECT	کاهش حساسیت در هیپرپلازی چند غده‌ای یا غدد کوچک
سونوگرافی پاراتیروئید	60–80٪	70–90٪	بدون پرتو	ارزیابی اولیه، بررسی ساختارهای گردن، تکمیل MIBI	ارزان، سریع، بدون اشعه	وابسته به مهارت اپراتور، محدودیت در بیماران چاق یا ضایعات عمقی
CT پاراتیروئید	60–75٪	85–95٪	زیاد (نسبت به MIBI)	بررسی موارد با MIBI/سونو منفی، شناسایی غدد نابجا	تصاویر مقطعی دقیق، امکان بررسی سایر ساختارها	دوز پرتو بالا، نیاز به ماده حاجب
MRI پاراتیروئید	40–70٪	80–90٪	بدون پرتو	موارد خاص با منع استفاده از اشعه یا رادیودارو	تفکیک بالا در بافت نرم، مفید در آلرژی به ماده حاجب یددار	گران، زمان‌ بر، حساسیت نسبتا پایین
SPECT پاراتیروئید	80–95٪ (با MIBI)	85–97٪	متوسط	مکان‌یابی سه‌بعدی قبل از جراحی	توانایی شناسایی دقیق محل و عمق، کمک به جراحی مینیمال	نیازمند تجهیزات پیشرفته و هزینه بالاتر
4D CT	85–95٪	90–97٪	زیاد (نسبت به CT معمولی)	تشخیص ضایعات نابجا یا پیچیده	تحلیل دینامیک خون‌رسانی، تفکیک بالا	دوز پرتو و نیاز به ماده حاجب بیشتر

هزینه اسکن پاراتیروئید به روش اسپکت سال ۱۴۰۵

هزینه اسکن پاراتیروئید به روش اسپکت به موارد مختلی بستگی دارد که با در نظر گرفتن این موارد در این بخش هزینه ها را برای شما آورده ایم:

هزینه اسکن پاراتیرویید به روش اسپکت در مراکز دولتی: با هر نوع رادیودارو حدود ۱٫۹ تا ۳٫۳ میلیون تومان) بسته به نوع مرکز و رادیو دارو.

هزینه اسکن اسپکت پاراتیروئید در مراکز خصوصی: معمولاً ۴ میلیون تومان (طبق آمار کلینیک‌های تخصصی) و متغیر بر اساس تجهیزات، کیفیت تصویربرداری (SPECT یا SPECT/CT) و شهر محل انجام.

هزینه اسکن اسپکت پاراتیروئید با بیمه تامین اجتماعی ۱۴۰۵ : در مراکز طرف قرارداد، بین ۷۰ تا ۹۰٪ پوشش دارد و بیمار حدود ۱۰ تا ۳۰٪ هزینه را می‌ پردازد، یعنی معمولاً بین ۴۰۰ هزار تا ۱٫۲ میلیون تومان.

هزینه اسکن پاراتیروئید به روش اسپکت با بیمه تکمیلی : در اغلب خدمات، کل هزینه را پوشش می‌ دهد یا سهم بیمار بسیار ناچیز است | عوامل مؤثر بر قیمت: نوع رادیودارو (سستامیبی یا گالیوم)، وجود CT ترکیبی، مرکز خصوصی یا دولتی، و کیفیت دستگاه گاما کمرا.

هزینه اسکن پاراتیروئید به روش معمولی بین 2 میلیون و 500 هزار تا 3 میلیون تومان است.

هزینه سونوگرافی تیروئید یا پاراتیروئید : 3,569,500 تومان

هزینه آزمایش پاراتیروئید هورمون یا PTH در سال ۱۴۰۵ : 2,403,400 ریال

بهترین مرکز اسکن پاراتیروئید به روش اسپکت تهران

بهترین مرکز اسکن هسته ای در تهران ، مرکزی است که شامل این ویژگی ها باشد: به روز بودن دستگاه‌ های دوربین گاما و SPECT/CT با رزولوشن فضایی مناسب، مهارت و تجربه تیم پزشکی هسته‌ ای و فیزیک پزشکی، رعایت دقیق پروتکل‌ های بین‌ المللی مانند EANM و IAEA، و کیفیت رادیوداروی 99mTc-sestamibi از نظر تازگی و خلوص.

نام مرکز	آدرس و شماره تماس
بهترین مرکز تصویربرداری پزشکی در مرزداران	اشرفی اصفهانی، بلوار مرزداران، بین اتوبان اشرفی اصفهانی و یادگار امام، پلاک ۱۸۴، ، طبقه همکف 02191090158
مرکز تصویربرداری پزشکی سعادت‌آباد	سعادت‌آباد، خیابان سرو – مرکز تصویربرداری و قلب 02191092878
مرکز تصویربرداری پزشکی صادقیه	اتوبان اشرفی اصفهانی، فلکه دوم صادقیه 02191092872
مرکز تصویربرداری پزشکی جردن	جردن، خیابان تندیس 02191092338
مرکز تصویربرداری پزشکی ستارخان	ستارخان، نبش تهران‌ویلا و حبیب‌الله 02191092872
مرکز تصویربرداری پزشکی کرج	کرج، خیابان قزوین (شهید بهشتی)، میدان هفت‌تیر – مرکز تصویربرداری و قلب 02691090373
مرکز تصویربرداری پزشکی شهریار و اندیشه	شهریار، شهرک صدف 02691090373

اسکن پاراتیروئید به روش اسپکت برای شناسایی چه بیماری هایی است؟

اسکن پاراتیروئید به روش SPECT (و اغلب SPECT/CT) بیشتر برای یافتن و مکان‌ یابی غدد پاراتیروئیدی غیرطبیعی استفاده می‌ شود و هدف اصلی‌ آن کمک به تشخیص و برنامه‌ ریزی جراحی در بیماری‌ هایی است که با هیپرپاراتیروئیدیسم همراه هستند.

هزینه اسکن هسته ای کل بدن در سال 1405

به طور دقیق، اسکن اسپکت پاراتیروئید برای شناسایی موارد زیر کاربرد دارد:

1. هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه (Primary Hyperparathyroidism)
   • شایع‌ ترین علتش آدنوم پاراتیروئید (یک تومور خوش‌ خیم منفرد) است.
   • SPECT محل دقیق آدنوم را قبل از جراحی مشخص می‌ کند.
2. هیپرپاراتیروئیدیسم ثانویه (Secondary Hyperparathyroidism)
   • معمولاً در بیماران با نارسایی مزمن کلیه یا کمبود ویتامین D دیده می‌ شود.
   • این گروه معمولاً درگیر هیپرپلازی چندغده‌ای هستند.
3. هیپرپاراتیروئیدیسم سوم (Tertiary Hyperparathyroidism)
   • بیشتر در بیماران دیالیزی پس از پیوند کلیه رخ می‌ دهد که فعالیت غدد همچنان بالاست.
4. شناسایی غدد پاراتیروئید نابجا (Ectopic Parathyroid Glands)
   • ممکن است در مدیاستن، پشت مری، یا نواحی غیرمعمول دیگر باشند که با سایر روش‌ ها به‌ سختی دیده می‌ شوند.
5. پیگیری بازگشت بیماری (Recurrent or Persistent Hyperparathyroidism)
   • در بیمارانی که بعد از جراحی همچنان کلسیم خون بالا دارند یا علائم ادامه‌ دار است.

آمادگی های قبل از اسکن اسپکت پاراتیروئید شامل چیست؟

آمادگی قبل از SPECT پاراتیروئید معمولاً ساده است، اما چون این اسکن روی تجمع رادیودارو در بافت پاراتیروئید حساب می‌ کند، رعایت چند نکته کلیدی باعث دقت بیشتر نتیجه می‌ شود:

اقدامات قبل از اسکن اسپکت پاراتیروئید	جزئیات	هدف/دلیل
داروها	بررسی و احتمالاً قطع داروهای حاوی ید، لووتیروکسین یا ضدتیروئید با نظر پزشک هسته‌ای. داروهای کلسیم و ویتامین D معمولاً ادامه می‌یابند.	جلوگیری از تداخل با برداشت رادیودارو و کاهش خطای تشخیص
ناشتایی	معمولاً نیاز نیست؛ پرهیز از وعده‌ های پرچرب پیش از اسکن.	پیشگیری از تأثیر غذاهای سنگین بر کیفیت تصویر
نوشیدن آب زیاد قبل از اسکن اسپکت پاراتیروئید	نوشیدن آب کافی قبل و بعد از اسکن.	افزایش کیفیت دفع رادیودارو و کاهش دوز دریافتی اشعه
انجام اسکن اسپکت پاراتیروئید در دوران بارداری و شیردهی	انجام تست بارداری در صورت احتمال، منع انجام در بارداری؛ قطع موقت شیردهی به مدت 24 ساعت و دور ریختن شیر.	ایمنی جنین/نوزاد در برابر رادیودارو
حذف اشیاء فلزی	برداشتن گردنبند، گوشواره، سنجاق، یا هر فلز در ناحیه گردن و قفسه سینه.	جلوگیری از آرتیفکت و افت کیفیت تصویر
زمان‌ بندی حضور	پیش‌ بینی 2–3 ساعت برای کل فرایند، شامل اسکن اولیه و فاز SPECT/SPECT-CT.	کامل بودن مراحل تصویربرداری
مدارک پزشکی	همراه داشتن آزمایش‌های کلسیم، PTH، کراتینین و گزارش‌ های تصویربرداری قبلی.	کمک به تفسیر دقیق‌ تر نتایج توسط پزشک

تفسیر جواب اسکن هسته ای پاراتیروئید

تفسیر نتیجهٔ اسکن هسته‌ ای پاراتیروئید، به‌ ویژه در روش Sestamibi SPECT یا SPECT/CT، بر پایهٔ مقایسهٔ برداشت و باقی‌ ماندن رادیودارو در بافت‌ های پاراتیروئید نسبت به تیروئید و بافت‌ های اطراف انجام می‌ شود

1. برداشت و شست‌ و شوی رادیودارو

• طبیعی: رادیودارو (Tc‑99m‑sestamibi) به سرعت در تیروئید و تا حد کمی در پاراتیروئید توزیع شده، ظرف ~۲ ساعت تقریباً پاک می‌ شود.
• بیش‌ فعالی یا آدنوم پاراتیروئید: برداشت اولیه قوی و باقی‌ ماندن طولانی‌ تر رادیودارو در یک منطقهٔ مشخص حتی در تصاویر تأخیری (delay images)؛ نشانهٔ متابولیسم بالا و میتوکندری فراوان در سلول‌ های آدنوم.

2. الگوهای شایع در جواب اسکن پاراتیروئید

الگو	تفسیر احتمالی	توضیح تکمیلی
برداشت کانونی پایدار در یک لوب گردن یا ناحیه نابجا	آدنوم منفرد پاراتیروئید	شایع‌ترین علت هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه
برداشت کانونی در چند محل مختلف	هیپرپلازی چندغده‌ای	معمولاً در هیپرپاراتیروئیدیسم ثانویه یا سومیه
عدم مشاهده ضایعه مشخص، با علائم آزمایشگاهی بیماری	ممکن است غده بسیار کوچک یا با ویژگی‌های متابولیک پایین باشد	سونوگرافی یا 4D CT برای تکمیل توصیه می‌شود
برداشت در محل مدیاستن یا قفسه سینه فوقانی	غده اکتوپیک (نابجا)	اهمیت بالا در نقشه‌برداری پیش‌جراحی

3. معیارهای مثبت‌ بودن اسکن اسپکت پاراتیروئید

• کانون uptake که در تصویر اولیه و تأخیری پایدار باقی بماند.
• تطابق محل uptake با آناتومی غده در سونوگرافی یا CT.
• حذف احتمال برداشت غیر اختصاصی (مثل گره‌ های تیروئیدی یا ضایعات التهابی).

4. محدودیت‌ ها و ملاحظات

• نتایج منفی کاذب: آدنوم‌ های کوچک (<۵ میلی‌متر)، کم‌ متابولیسم، یا با بافت فیبری زیاد.
• نتایج مثبت کاذب: گره‌ های تیروئید آدنوماتوز، کارسینومای تیروئید فولیکولار، التهاب تیروئید.
• نیاز به همخوانی نتیجهٔ اسکن با آزمایش‌ های خون (کلسیم بالا، PTH بالا) و سایر تصویربرداری‌ ها.

5. گزارش نهایی معمول در برگهٔ نتیجه

• شرح مشاهدات: محل، اندازه، شدت uptake، پایدار یا گذرا بودن.
• تفسیر: احتمال آدنوم منفرد، هیپرپلازی، یا عدم یافتن ضایعه.
• پیشنهاد: روش تکمیلی (سونو/4DCT) یا توصیه به جراحی.

مراقبت بعد از اسکن پاراتیروئید

بعد از اسکن پاراتیروئید، بهتر است آب فراوان بنوشید و ادرار را مکرر دفع کنید تا رادیودارو سریع‌ تر از بدن خارج شود، تا ۲۴ ساعت از تماس نزدیک طولانی با کودکان و زنان باردار بپرهیزید، داروها و رژیم غذایی را طبق دستور پزشک ادامه دهید، در صورت بروز علائم غیرعادی مانند تنگی نفس یا کهیر فوراً مراجعه کنید، و اگر شیرده هستید ممکن است لازم باشد شیر را به‌ مدت ۲۴ ساعت دور بریزید؛ نتیجه اسکن را همراه با آزمایش‌ ها به پزشک‌ تان ارائه دهید تا برای ادامه درمان تصمیم‌ گیری شود.

عوارض اسکن هسته ای پاراتیروئید برای اطرافیان چیست؟

عوارض اسکن هسته‌ ای پاراتیروئید برای اطرافیان به‌ طور کلی بسیار محدود و کوتاه‌ مدت است، چون مقدار رادیودارو (Tc‑99m Sestamibi) بسیار کم و نیمه‌ عمر فیزیکی آن حدود ۶ ساعت است. با این حال، در چند ساعت اولیه پس از تزریق، فرد کمی پرتو گامای کم‌ انرژی منتشر می‌ کند و این تابش می‌ تواند برای گروه‌ های حساس (نوزادان، کودکان خردسال، زنان باردار) ارزشی عملی در پیشگیری داشته باشد.

تفاوت پت اسکن و اسپکت اسکن چیست؟

تفاوت اسکن PET و اسکن SPECT هم در اصول فیزیکی و هم در کاربردها قابل توجه است. در SPECT یا توموگرافی با گسیل تک‌فوتون، رادیودارویی تزریق می‌ شود که فوتون گاما منتشر می‌کند، مانند تکنسیم‑۹۹m؛ دوربین گاما این فوتون‌ها را از زوایای مختلف ثبت می‌کند و تصویر مقطعی می‌ سازد. در PET یا توموگرافی با گسیل پوزیترون، رادیودارو پوزیترون آزاد می‌کند؛ این پوزیترون با الکترون برخورد کرده و دو فوتون پرانرژی در خلاف جهت ایجاد می‌شود که آشکارسازها آن‌ها را هم‌زمان تشخیص می‌دهند و محل را با دقت بالاتر بازسازی می‌کنند.

PET معمولاً رزولوشن فضایی بهتر و حساسیت بیشتری دارد و قادر است ضایعات کوچک‌تر (۴ تا ۵ میلی‌متر) را آشکار کند، در حالی که SPECT رزولوشنی در حدود ۶ تا ۱۰ میلی‌متر دارد. کاربرد PET بیشتر در انکولوژی، نورولوژی و برخی تست‌های قلبی پیشرفته است و نیازمند رادیوداروهای کوتاه‌عمر و تجهیزات پیچیده‌تر مانند سیکلوترون است، بنابراین مراکز مجهز کمتری دارد و هزینه آن بیشتر است.

SPECT در مقایسه هم ارزان‌ تر و هم در دسترس‌ تر است، با توانایی بالای پوشش کاربردهایی مثل اسکن قلب، استخوان، تیروئید و پاراتیروئید، و نیاز به زیرساخت ساده‌تر برای تهیه رادیودارو. مدت زمان انجام PET معمولاً کمتر است و دوز پرتودهی هر دو روش مشابه یا کمی متفاوت بسته به نوع رادیودارو و پروتکل است.